Cumhuriyet savcısı; Soruşturma evresinin sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edememesi veya kovuşturma engeliyle karşılaşması halinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermektedir (KYOK) (CMK md. 172). Aksi halde ise yani suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe elde etmişse fail hakkında bir iddianame düzenleyerek kamu davasını açmaktadır (CMK md. 170).

            5271 sayılı Ceza muhakemesi Kanunu’nun 7188 sayılı kanun ile yeniden düzenlenen 250. Maddesinde, soruşturma aşaması sonunda bazı suçlarla ilgili olarak kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmediği takdirde seri muhakeme usulü uygulanacağı hüküm altına alınmıştır. Bu yasal düzenlemede kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilebilecek suç tipleri açık bir şekilde belirtilmiştir. Bu suç türleri hakkında KDAE (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) kararı verilmemesi halinde seri yargılama usulü uygulanacaktır.

            Anılan yöntemin, klasik muhakeme usulünden bazı farklı yönleri bulunmaktadır. Seri muhakeme usulü, Kanun’da açıkça belirtilmiş olan suçlarla ilgili olarak yine belirtilen koşullarda uygulanabilecek istisnai bir usuldür. Ön ödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlarda seri muhakeme usulü uygulanamaz. Seri muhakeme usulü uygulanacak suçlar “mağdursuz” suçlar olarak düzenlendiğinden, bu suçlarda uzlaşma hükümleri uygulanmaz.

            Seri yargılama usulünün uygulanabilmesi için suçun, aşağıda belirtilen suçlardan birisi olması gerekir;

•          Hakkı olmayan yere tecavüz (TCK m.154, ikinci ve üçüncü fıkra),

•          Genel güvenliğin kasten tehlikeye sokulması (TCK m.170),

•          Trafik güvenliğini tehlikeye sokma (TCK m.179, ikinci ve üçüncü fıkra),

•          Gürültüye neden olma (TCK m.183),

•          Parada sahtecilik (TCK m.197, ikinci ve üçüncü fıkra),

•          Mühür bozma (TCK m.203),

•          Resmi belgenin düzenlenmesinde yalan beyan (TCK m.206),

•          Kumar oynanması için yer ve imkan sağlama (TCK m.228, birinci fıkra),

•          Başkasına ait kimlik veya kimlik bilgilerinin kullanılması (TCK m.268),

•          6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 13 üncü maddesinin birinci, üçüncü ve beşinci fıkraları ile 15 inci maddesinin birinci, ikinci ve üçüncü fıkralarında belirtilen suçlar.

•          6831 sayılı Orman Kanununun 93 üncü maddesinin birinci fıkrasında belirtilen suç,

•          1072 sayılı Rulet, Tilt, Langırt ve Benzeri Oyun Alet ve Makinaları Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde belirtilen suç,

•          1163 sayılı Kooperatifler Kanununun ek 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde belirtilen suç.

Seri Muhakeme Usulünün Uygulanabilmesi İçin;

• Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması,
• Suçun kovuşturmasına başlanabilmesi için herhangi bir muhakeme engelinin bulunmaması,
• Suçun Seri Muhakeme usulü kapsamında belirtilen suçlardan olması,
• Kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmemiş olması,
• Şüphelinin çocuk, akıl hastası yahut sağır veya dilsiz olmaması gerekmektedir.

Şüphelinin Bilgilendirilmesi;

Şüpheli, Cumhuriyet Savcısı yahut kolluk tarafından Seri Muhakeme Usulü hakkında bilgilendirilir. Cumhuriyet Savcısı tarafından Seri Muhakeme Usulünün uygulanması şüpheliye teklif edilir. Şüphelinin müdafi huzurunda teklifi kabul etmesi halinde bu usul uygulanır. Talebi hâlinde teklifi değerlendirmesi için şüpheliye bir ayı aşmamak üzere makul bir süre verilir. Şüphelinin seçtiği bir müdafi bulunmaması halinde baro tarafından müdafi görevlendirilmesi istenilir.

            Şüphelinin mazereti olmaksızın belirlenen süre içinde gelmemesi veya bu usulün uygulanmasını kabul etmediğini bildirmesi durumunda soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir. Şüpheli, iddianamenin düzenlenmesine kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak hakkında seri muhakeme usulünün uygulanmasını talep edebilir. Bu durumda diğer şartlar da varsa Cumhuriyet savcısı tarafından seri muhakeme usulünün uygulanması zorunludur.

            Şüpheli, mahkeme tarafından hüküm kuruluncaya kadar seri muhakeme usulünün uygulanmasına yönelik iradesinden vazgeçebilir.

Seri Muhakeme Usulünün Uygulanamayacağı Haller;

1-) Suçun iştirak halinde işlenmesi halinde şüphelilerin her birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmeleri gerekmektedir. Şüphelilerden birinin bu usulün uygulanmasını kabul etmemesi halinde genel muhakeme usulüne göre hareket edilmesi zorunludur.

2-) Seri Muhakeme usulü, yaş küçüklüğü, akıl hastası, sağır ve dilsizlik halinde uygulanmaz.

3-) Resmi Mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasında yer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenle şüpheliye ulaşılamaması halinde seri muhakeme usulü uygulanmaz.

4-) Ön ödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlar seri muhakeme usulüne tabi değildir.

5-) Şüphelinin mazeretsiz olarak hüküm kuracak mahkemeye gelmemesi halinde seri muhakeme usulü uygulanamaz. Çünkü hüküm kuracak mahkemenin şüphelinin özgür iradesiyle bu yolu seçtiğini en hızlı biçimde dinlemesi gerekir.

Seri Muhakemenin Uygulanma Usulü

            Cumhuriyet savcısı şüpheliyi seri muhakeme usulünün uygulanmasını teklif etmek amacıyla en kısa sürede davet eder. Davet; telefon, telgraf, faks, elektronik posta gibi iletişim araçlarından yararlanmak suretiyle de yapılabilir.

            Cumhuriyet savcısı, TCK 61/1’de belirtilen hususları göz önünde bulundurarak, suçun kanuni tanımında öngörülen cezanın alt ve üst sınırı arasında belirleyeceği temel cezadan yarı oranında indirim uygulamak suretiyle veya güvenlik tedbiri belirlemek suretiyle yaptırımı belirler (CMK m.250/4). Sonuç olarak belirlenen hapis cezası Cumhuriyet savcısı tarafından, koşullarının bulunması hâlinde seçenek yaptırımlara çevrilip ertelenebilir (TCK m. 50-51). Cumhuriyet savcısı tarafından şartları bulunması halinde 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.231’de yer alan hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumu da uygulanabilir.

            Cumhuriyet Savcısı, şüpheli hakkında seri Muhakeme usulünün uygulanmasını yazılı olarak görevli mahkemeden talep eder. ( Talepname) Talep yazısı, ana hatalarıyla bir iddianamede bulunması gereken unsurları içermelidir.

            Mahkeme, şüpheliyi müdafi huzurunda dinledikten sonra 3. Fıkradaki şartların gerçekleştiği ve eylemin seri Muhakeme usulü kapsamında bulunduğu kanaatine varırsa talepte belirlenen yaptırım doğrultusunda hüküm kurar. Aksi halde talebi reddeder ve soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyayı Cumhuriyet başsavcılığına gönderir. Mahkeme, hüküm kurarken Cumhuriyet savcılığının belirlediği yaptırımın çerçevesi dışına çıkamaz.

            Mahkeme denetim görevini yerine getirirken Savcılık tarafından belirlenen suç vasfının olaya uygun olup olmadığını da denetleyecektir. Ancak savcılık tarafından belirlenen ve uygulanan suç olaya uygun değil ise bu halde Mahkeme, kendisinin tespit ettiği suç vasfı ile hüküm kuramaz. Bu durumda talebi reddederek dosyayı savcılığa iade etmek zorundadır. Seri muhakeme usulüne tabi suçlara bakma görevi asliye ceza mahkemesi tarafından yerine getirilecektir.

            Seri muhakeme usulünün herhangi bir sebeple tamamlanamaması veya mahkemece soruşturmanın genel hükümlere göre sonuçlandırılması amacıyla dosyanın Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesi hâllerinde, şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul ettiğine ilişkin beyanları ile bu usulün uygulanmasına dair diğer belgeler, takip eden soruşturma ve kovuşturma işlemlerinde delil olarak kullanılamaz. (Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliği m.5/8)

İtiraz Usulü

            Cumhuriyet savcısının talebi doğrultusunda mahkemece kurulan hükme itiraz edilebilir. (CMK 250/14).

            İtiraz kanun yolu başvuru süresi; asliye ceza mahkemesi tarafından verilen kararın tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gündür. Kararına itiraz edilen hakim veya mahkeme itirazın haklı olduğu kanaatine varırsa, talep doğrultusunda kararını kendiliğinden düzeltebilir (CMK md. 268/2). Kararına itiraz edilen hâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görmezse en çok 3 gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mahkemeye gönderir.